નમસ્કાર મિત્રો! ભારત એક ગામડાઓનો દેશ છે અને લોકશાહીનો સાચો પાયો 'પંચાયતી રાજ' છે. તલાટી કમ મંત્રીની પરીક્ષામાં સૌથી વધુ ભારણ આ વિષયનું હોય છે. ગુજરાતમાં પંચાયતી રાજ ક્યારે અમલમાં આવ્યું? બળવંતરાય મહેતા સમિતિ શું હતી? અને ત્રિ-સ્તરીય માળખું કેવી રીતે કામ કરે છે? આજે આપણે આ બધું સરળ ભાષામાં સમજીશું.
પંચાયતી રાજનો ઇતિહાસ અને સમિતિઓ (History)
પંચાયતી રાજને બંધારણીય દરજ્જો આપવા માટે અલગ-અલગ સમિતિઓ રચાઈ હતી.
| સમિતિનું નામ | વર્ષ | ભલામણ (Recommendation) |
|---|---|---|
| બળવંતરાય મહેતા સમિતિ | 1957 | ત્રિ-સ્તરીય પંચાયતી રાજની ભલામણ |
| અશોક મહેતા સમિતિ | 1977 | દ્વિ-સ્તરીય પંચાયતી રાજ (મંડળ પંચાયત) |
| જી.વી.કે. રાવ સમિતિ | 1985 | વહીવટી સુધારા અને ગ્રામીણ વિકાસ |
| એલ.એમ. સંઘવી સમિતિ | 1986 | પંચાયતોને બંધારણીય દરજ્જો આપવાની ભલામણ |
ત્રિ-સ્તરીય માળખું (Three-Tier System)
ગુજરાતમાં 'ગુજરાત પંચાયત અધિનિયમ, ૧૯૬૧' મુજબ ૧ એપ્રિલ ૧૯૬૩થી ત્રિ-સ્તરીય માળખું અમલમાં છે.
૧. ગ્રામ પંચાયત (Gram Panchayat) - નીચલું સ્તર:
- વડા: સરપંચ (લોકો દ્વારા સીધા ચૂંટાય છે).
- વહીવટી વડા: તલાટી કમ મંત્રી (જેની તમે તૈયારી કરો છો).
- મીટિંગ: વર્ષમાં ઓછામાં ઓછી ૪ વાર ગ્રામસભા મળવી જોઈએ.
૨. તાલુકા પંચાયત (Taluka Panchayat) - મધ્યમ સ્તર:
- વડા: તાલુકા પ્રમુખ.
- વહીવટી વડા: TDO (Taluka Development Officer).
૩. જિલ્લા પંચાયત (District Panchayat) - ઉચ્ચ સ્તર:
- વડા: જિલ્લા પ્રમુખ.
- વહીવટી વડા: DDO (District Development Officer).
પરીક્ષામાં પૂછાતા અગત્યના પ્રશ્નો (One Liner GK)
- "પંચાયતી રાજ" શબ્દ કોણે આપ્યો? - જવાહરલાલ નેહરુ.
- પંચાયતી રાજનો અમલ કરનારું પ્રથમ રાજ્ય કયું હતું? - રાજસ્થાન (નાગૌર જિલ્લો, 1959).
- રાષ્ટ્રીય પંચાયતી રાજ દિવસ ક્યારે ઉજવાય છે? - ૨૪ એપ્રિલ.
- ગ્રામ પંચાયતની ચૂંટણી લડવા માટે લઘુત્તમ ઉંમર કેટલી હોવી જોઈએ? - ૨૧ વર્ષ.
નિષ્કર્ષ (Conclusion):
મિત્રો, તમે ભવિષ્યના તલાટી છો, એટલે પંચાયતી રાજના કાયદા અને કલમોનું જ્ઞાન હોવું ખૂબ જરૂરી છે. આ પોસ્ટ સેવ કરી લેજો.
વધુ વાંચો:
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો